Ако сакате ограничена одговорност и планирате раст, отворете ДООЕЛ; ако сте занаетчија или давате услуги со мал ризик и сакате едноставно книговодство, трговец поединец (ТП) е побрз и поевтин избор. Паушалец е трговец поединец кој, по одлука на УЈП, плаќа данок на паушално утврден доход без да води деловни книги, што е решение за занаетчии и мали дејности. Ако само повремено извршувате конкретна задача за еден нарачател, можеби воопшто не ви треба фирма, туку договор за дело.
Трите форми во една табела
| Трговец поединец (ТП) | ДООЕЛ | Паушалец | |
|---|---|---|---|
| Правен статус | Физичко лице регистрирано за вршење дејност | Друштво со ограничена одговорност со еден основач, посебно правно лице | ТП со паушално оданочување по одлука на УЈП |
| Одговорност | Неограничена, со целиот личен имот | Ограничена на имотот на друштвото | Неограничена |
| Основачки капитал | Нема | Најмалку 5.000 евра во денарска противвредност | Нема |
| Данок на доходот | 10% данок на личен доход | 10% данок на добивка, плус 10% данок на дивиденда при исплата на сопственикот | Данок на паушално утврден доход, износ по решение на УЈП |
| Книговодство | Можно е едноставно книговодство | Задолжително двојно книговодство и завршна сметка | Не се водат деловни книги |
| ДДВ | Задолжителна регистрација над 2.000.000 ден. промет во последните 12 месеци | Исто | Исто |
| Регистрација | Централен регистар (ЦРМ), едношалтерски систем, обично истиот ден | ЦРМ, едношалтерски систем, обично истиот ден | Регистрација како ТП во ЦРМ, потоа барање до УЈП за паушално оданочување |
Трошоците за регистрација не ги наведуваме, бидејќи зависат од нотарот и од актуелните тарифи на ЦРМ; проверете ги пред да почнете.
Одговорност: најважната разлика
Трговецот поединец не е посебно правно лице. Долговите на дејноста се долгови на лицето, па добавувач, банка или клиент со пресуда може да се наплати и од личниот имот. ДООЕЛ е посебно правно лице: доверителите по правило се наплатуваат само од имотот на друштвото, а сопственикот ризикува најмногу колку што вложил. Ако работите со залихи, кредити, поголеми нарачки или физички производи каде што штетата може да биде голема, ограничената одговорност вреди повеќе од сите останати разлики.
Капитал и почетни обврски
За ДООЕЛ Законот за трговските друштва бара основачки влог од најмалку 5.000 евра во денарска противвредност. Тој влог не е „заклучен“: по основањето друштвото го користи за работење. Трговец поединец и паушалец немаат пропишан капитал.
И двете форми се регистрираат во ЦРМ преку едношалтерскиот систем, најчесто во ист ден. Од тој момент течат обврските: отворање сметка во банка, пријава на вработените (вклучително и сопственикот, ако е вработен во сопственото друштво) и избор на сметководител.
Даноци: 10% наспроти 10% плус 10%
Кај трговецот поединец остварениот доход од дејноста се оданочува со данок на личен доход од 10%, а она што останува е на лицето, без дополнителен данок при „вадење“ пари. Трговецот поединец сам плаќа придонеси за социјално осигурување според основица утврдена со закон; износот проверете го кај сметководител.
Кај ДООЕЛ добивката се оданочува со данок на добивка од 10%. Кога сопственикот сака да ја земе добивката, друштвото исплаќа дивиденда, на која се задржува уште 10% данок на личен доход. Управителот по правило прима плата од друштвото, со придонеси од 28% и данок од 10%, како секој вработен.
Две олеснувања се важни за малите ДООЕЛ. Друштвата со вкупен приход до 3.000.000 ден. годишно се ослободени од данок на добивка. Друштвата со вкупен приход од 3.000.001 до 6.000.000 ден. по избор може да плаќаат годишен данок на вкупен приход од 1%, наместо данок на добивка; дали тоа ви одговара зависи од маржата, па пресметајте со сметководителот.
Паушалецот плаќа данок на паушално утврден доход според решение на УЈП, наменето за занаетчии и мали дејности кои не водат деловни книги. Нема пресметка на приходи и расходи, што е и предноста и ограничувањето на статусот.
Книговодство и извештаи
ДООЕЛ води двојно книговодство, составува завршна сметка (биланс на состојба, биланс на успех и придружни обрасци) и ја доставува до ЦРМ до крајот на февруари, односно до 15 март по електронски пат, а даночниот биланс ДБ до УЈП во истиот рок. Трговецот поединец може да води едноставно книговодство, што е поевтино и побрзо. Паушалецот не води книги.
Секој ДДВ обврзник, без оглед на формата, поднесува пријава ДДВ-04 и плаќа до 25-ти во месецот по периодот. Од 1 април 2027 ДДВ обврзниците задолжително издаваат е-Фактури преку системот на УЈП, а доброволната примена почнува од 1 октомври 2026.
ДДВ: прагот важи за сите
Регистрацијата за ДДВ е задолжителна кога вкупниот промет во последните 12 месеци надмине 2.000.000 ден., без разлика дали сте ТП, ДООЕЛ или паушалец. Под прагот може да се регистрирате доброволно, што има смисла ако вашите клиенти се фирми ДДВ обврзници и имате значителен влезен ДДВ. Општата стапка е 18%, повластената 5%, а за угостителските услуги 10%. Пресметките од нето во бруто и обратно направете ги со ДДВ калкулаторот.
Кога е доволен договор за дело
Договорот за дело е граѓански договор според Законот за облигационите односи, за конкретна, однапред определена работа со резултат: изработка на веб-страница, превод, поправка. Нарачателот задржува 10% данок на личен доход и го пријавува преку е-ПДД, а вие го добивате нето износот; придонеси нема. На 30.000 ден. бруто данокот е 3.000 ден., а нето 27.000 ден.
Договорот за дело не е замена за фирма ниту за вработување. Ако услугите ги давате постојано, на повеќе нарачатели и како ваша основна дејност, по правило станува збор за дејност што треба да се регистрира. Ако пак работите по упатства на нарачателот, во негови простории и со работно време, ЗРО чл. 13 тоа го третира како работен однос, а инспекторатот може да наложи вработување. Повеќе во текстот за договорот за дело.
Три профили
Програмер фриленсер со странски клиенти. Клиентите бараат фактура од правно лице, приходите растат и прагот за ДДВ се надминува брзо. ДООЕЛ дава ограничена одговорност и посериозен изглед пред странски договорни партнери, но носи двојно книговодство и завршна сметка. Трговец поединец е поедноставен ако приходите се помали и ризикот низок. За третманот на ДДВ на услуги кон странски нарачатели проверете кај сметководител.
Фризер или занаетчија. Работи сам, за физички лица, со мала опрема и ниски приходи. Трговец поединец е природниот избор, а ако УЈП одобри паушално оданочување, отпаѓа и книговодството.
Мала продавница. Залихи, добавувачи, закуп и вработени значат долгови и ризик, па ограничената одговорност на ДООЕЛ вреди. Прометот од трговија лесно го надминува прагот за ДДВ, што носи ДДВ-04 и, од 1 април 2027, е-Фактура кон купувачите правни лица.
Често поставувани прашања
Колку капитал е потребен за ДООЕЛ? Најмалку 5.000 евра во денарска противвредност, според Законот за трговските друштва. За трговец поединец нема пропишан капитал.
Дали трговецот поединец плаќа данок на добивка? Не. Доходот на трговецот поединец се оданочува со данок на личен доход од 10%; данокот на добивка од 10% и данокот на дивиденда од 10% важат за ДООЕЛ.
Кој може да биде паушалец? Занаетчии и мали дејности кои не водат деловни книги, по решение на УЈП. Барањето се поднесува до УЈП по регистрацијата како трговец поединец.
Може ли да работам само со договор за дело, без фирма? За повремена, конкретна работа да. За постојана дејност со повеќе нарачатели по правило треба регистрација, а за работа по упатства и со работно време кај еден нарачател следува договор за вработување.
Може ли трговец поединец подоцна да стане ДООЕЛ? Да; во пракса се основа ново ДООЕЛ и работењето се пренесува. Постапката и даночните последици проверете ги кај сметководител пред промената.
Во Merot Finance трговец поединец и ДООЕЛ се водат во ист систем: фактури, книжења, ДДВ-04, е-Фактура и завршна сметка, со посебни правила за секоја форма. Погледнете ги можностите на Merot Finance.
Извори
- Закон за трговските друштва (трговец поединец, ДООЕЛ, основачки влог)
- Закон за данокот на личен доход (данок на доход од дејност, паушално оданочување, договор за дело)
- Закон за данокот на добивка (стапка 10%, ослободување до 3.000.000 ден., данок на вкупен приход)
- Закон за данокот на додадена вредност (праг 2.000.000 ден., стапки 18%, 5% и 10%)
- Закон за облигационите односи (договор за дело) и Закон за работните односи, чл. 13
- Централен регистар на РСМ — https://www.crm.com.mk ; Управа за јавни приходи — https://ujp.gov.mk