Договорот за дело е договор од Законот за облигационите односи (ЗОО) со кој извршителот се обврзува да изврши определена работа — да изработи, поправи или создаде нешто — а нарачувачот да му плати надомест за резултатот. Дозволен е кога се плаќа конкретно дело, а не постојана работа по упатства и во работно време на нарачувачот; во тој случај Законот за работните односи го смета за работен однос. Хонорарот се оданочува со 10% данок на личен доход, без придонеси.
Што е договор за дело
Договорот за дело е облигационен, а не работен договор. Двете страни се нарачувач и извршител (вршител на работата). Извршителот сам одлучува кога, каде и како ќе работи, користи свои средства и одговара за резултатот; нарачувачот го прима делото и го плаќа договорениот надомест. Типични примери: изработка на веб-страница, превод на документ, дизајн на лого, поправка на машина, снимање на настан, еднократна анализа или обука.
Извршител може да биде физичко лице или фирма. Овој текст се однесува на договорите со физички лица, бидејќи таму се јавуваат и данокот на личен доход и ризикот од прикриен работен однос.
Кога е дозволен, а кога е забранет (ЗРО чл. 13)
Договор за дело не може да замени договор за вработување. Според чл. 13 од Законот за работните односи, ако постојат елементите на работен однос, се смета дека е склучен договор за вработување, без оглед на тоа како страните го нарекле договорот. Елементите се:
- работникот работи во определено работно време;
- работи по упатства и под контрола на работодавачот;
- работи во просториите или со средствата на работодавачот;
- работата е континуирана и е дел од редовната дејност на фирмата.
Државниот инспекторат за труд при контрола гледа како работата навистина се извршува, а не што пишува во насловот на договорот. Ако утврди прикриен работен однос, може да наложи склучување договор за вработување и да изрече казна за работодавачот.
| Прашање | Договор за дело | Договор за вработување |
|---|---|---|
| Што се плаќа | резултат (дело) | работа и време |
| Работно време | го одредува извршителот | го одредува работодавачот |
| Упатства и контрола | само за резултатот | секојдневни, по налог |
| Место и средства | свои | на работодавачот |
| Траење | до предавање на делото | континуирано |
| Плаќање | хонорар по прием | месечна плата |
| Придонеси | не | да, 28% од бруто |
| Одмор, боледување, регрес | не | да |
Практично правило: ако „хонорарецот“ секој ден доаѓа во канцеларија од 8 до 16 часот, добива задачи од раководител и работи истото што и вработените, тоа е работен однос, колку и да се вика договор за дело.
Што мора да содржи договорот за дело
ЗОО не пропишува образец, но за договорот да биде јасен и одбранлив, треба да ги содржи следниве клаузули:
- Договорни страни — име и адреса, ЕМБГ на извршителот и ЕМБС/ЕДБ на нарачувачот, трансакциска сметка за исплата.
- Предмет на договорот — конкретно опишано дело и очекуван резултат (спецификација, обем, формат на испорака). Колку е поопшт предметот, толку повеќе личи на работен однос.
- Рок за извршување — краен рок и, ако има, фази со меѓурокови.
- Надомест — бруто износ, начин и рок на плаќање, дали се плаќа по фази и нагласување дека нарачувачот го задржува и уплатува данокот на личен доход.
- Примопредавање и прием — како се предава делото, во кој рок нарачувачот може да стави приговор за недостатоци и како тие се отстрануваат.
- Материјали и трошоци — кој ги обезбедува и дали се вклучени во надоместот.
- Интелектуална сопственост — дали правата над резултатот (код, дизајн, текст) се пренесуваат на нарачувачот или само се лиценцираат. Ако делото е авторско, разгледајте авторски договор наместо договор за дело.
- Доверливост — заштита на податоците до кои извршителот има пристап.
- Одговорност — за доцнење и недостатоци, евентуална договорна казна.
- Раскинување — кога и како секоја страна може да се откаже и што се плаќа во тој случај.
- Спорови — надлежен суд и меродавно право.
- Датум и потписи на двете страни.
Данок на договор за дело: 10%, без придонеси
Приходот од договор за дело се оданочува со данок на личен доход од 10%. Не се плаќаат придонеси за социјално осигурување (обидот од 2015 година да се воведат придонеси е укинат), а не се применува ни личното ослободување — тоа важи само за плата. Кога нарачувач е фирма, таа го задржува данокот при исплатата, го уплатува на УЈП и го пријавува преку системот е-ПДД (пресметка ПДД-ГИ); извршителот добива нето износ.
| Ставка | Пресметка | Износ |
|---|---|---|
| Договорен бруто надомест | 30.000 ден. | |
| Данок на личен доход | 30.000 × 10% | 3.000 ден. |
| Придонеси | 0 ден. | |
| Нето за извршителот | 30.000 − 3.000 | 27.000 ден. |
| Вкупен трошок за нарачувачот | 30.000 ден. |
Две последици за извршителот: од овој приход не произлегува пензиско и здравствено осигурување, а приходот влегува во годишната даночна пријава што УЈП ја подготвува однапред — видете како функционира годишната даночна пријава.
Раскинување на договор за дело
Правилата за раскинување ги уредува ЗОО, а деталите — самиот договор. Со едноставни зборови:
- Спогодбено. Страните можат во секој момент да се договорат да го прекинат договорот и да го расчистат извршениот дел.
- Поради неисполнување. Ако извршителот доцни или делото има недостатоци, нарачувачот по правило му остава дополнителен рок; ако и тој не се испочитува, може да го раскине договорот и да бара надомест на штета. Истото важи и обратно, ако нарачувачот не плаќа.
- Откажување од страна на нарачувачот. Според ЗОО, нарачувачот може да се откаже од договорот додека делото не е завршено, но по правило му должи на извршителот надомест за работата извршена до тој момент.
- Форма. Раскинувањето се прави писмено, со известување до другата страна, а извршениот дел се предава и се плаќа според договорот.
Затоа клаузулата за раскинување вреди да биде конкретна: рок за известување, што се плаќа при прекин, што се предава и што се случува со правата врз недовршениот резултат.
Пример: скелет на договор за дело
Образецот на merot.com го следи редоследот од погоре. Еве како изгледаат клучните клаузули во пример со изработка на веб-страница (празните места ги пополнувате според договорот):
- Предмет: „Извршителот се обврзува за нарачувачот да изработи веб-страница според спецификацијата во Прилог 1 и да ја предаде во функционална состојба на хостингот на нарачувачот.“
- Рок: „Извршителот ќе го предаде делото најдоцна до ___ година, со прва верзија за преглед до ___ година.“
- Надомест: „Надоместот изнесува 30.000 ден. бруто. Нарачувачот го задржува и уплатува данокот на личен доход од 10%, а нето износот од 27.000 ден. го исплатува на сметката на извршителот во рок од ___ дена од потпишувањето на записникот за прием.“
- Прием: „Нарачувачот може да стави приговор за недостатоци во рок од ___ дена од предавањето; извршителот ги отстранува во рок од ___ дена.“
- Интелектуална сопственост: „Со исплатата на надоместот сите права над изворниот код и дизајнот преминуваат на нарачувачот.“
- Раскинување: „Секоја страна може да го раскине договорот со писмено известување ___ дена однапред; нарачувачот го плаќа извршениот дел според записник.“
Целиот образец за пополнување е достапен во обрасци — договор за дело, заедно со другите обрасци и договори.
Често поставувани прашања
Колку долго може да трае договор за дело? Законот не пропишува максимум, но траењето се оценува заедно со другите елементи: договор што се обновува месец за месец за иста, континуирана работа е знак за прикриен работен однос.
Дали извршителот плаќа придонеси? Не. На приходот од договор за дело се плаќа само данок на личен доход од 10%, а од него не произлегуваат пензиско и здравствено осигурување.
Кој го уплатува данокот? Кога нарачувач е фирма, таа го задржува данокот при исплатата и го пријавува преку е-ПДД со пресметка ПДД-ГИ. Извршителот добива нето и не поднесува ништо посебно, но приходот му се појавува во годишната даночна пријава.
Кога е подобар авторски договор? Кога делото е авторско — текст, дизајн, софтвер, музика. Приходот од авторски договор се оданочува со 10% по одбивање на нормирани трошоци според Законот за данок на личен доход, зависно од видот на делото.
Што ако инспекторот утврди прикриен работен однос? Државниот инспекторат за труд може да наложи склучување договор за вработување и да изрече казна за работодавачот. „Заштедата“ од договорот за дело така се претвора во трошок и ризик.
Во Merot HRS хонорарците се водат одделно од вработените: договорот, хонорарот и датумот на исплата се внесуваат еднаш, а системот ја подготвува пресметката ПДД-ГИ со 10% данок и нето износот за исплата. Погледнете го модулот за хонорарци и ПДД-ГИ.
Извори
- Закон за облигационите односи (ЗОО)
- Закон за работните односи (ЗРО), чл. 13
- Закон за данокот на личен доход
- Управа за јавни приходи — https://ujp.gov.mk
- Државен инспекторат за труд — https://dit.gov.mk
- Образец: договор за дело
- Годишна даночна пријава за личен доход
- Merot HRS — хонорарци и ПДД-ГИ