Боледувањето за нега на болно дете до 3 години и боледувањето поради патолошка бременост ги плаќа Фондот за здравствено осигурување (ФЗОМ) од првиот ден, а не работодавачот. Патолошката бременост се надоместува со 100% од основицата. За нега на дете постаро од 3 години важи општото правило: првите 30 дена ги плаќа работодавачот (70% за боледување до 15 дена, 90% над 15 дена според ОКД за приватниот сектор), а од 31-виот ден Фондот.
Двата случаја накратко
| Случај | Кој плаќа | Од кој ден | Процент од основицата |
|---|---|---|---|
| Нега на болно дете до 3 години | ФЗОМ | од првиот ден | според решението на ФЗОМ (општата стапка на Фондот е 70%) |
| Нега на болно дете над 3 години | работодавач до 30-тиот ден, потоа ФЗОМ | ФЗОМ од 31-виот ден | 70% (до 15 дена) или 90% (над 15 дена) кај работодавачот; 70% кај Фондот |
| Патолошка бременост | ФЗОМ | од првиот ден | 100% |
Основицата е иста во сите три случаи: просечната нето плата на работникот исплатена во последните 12 месеци пред боледувањето.
Боледување за нега на болно дете
Родителот има право на боледување кога детето е болно и има потреба од нега, а тоа го утврдува избраниот лекар на детето — педијатарот. Кој плаќа зависи од возраста на детето:
- Дете до 3 години. Надоместокот е на товар на ФЗОМ од првиот ден. Работодавачот не исплатува надоместок од свои средства, туку во пресметката на платата ги пријавува часовите на отсуство како плаќање од друг орган.
- Дете постаро од 3 години. Важи општото правило за боледување: работодавачот ги плаќа првите 30 дена по процентите од колективниот договор (70% ако боледувањето трае до 15 дена, 90% за сите денови ако трае повеќе од 15), а од 31-виот ден Фондот плаќа 70% од основицата.
За Фондот да го преземе надоместокот, родителот треба да има најмалку 6 месеци непрекинато здравствено осигурување пред боледувањето, а работодавачот да ги има платено придонесите (доцнење е дозволено најмногу 60 дена).
Документи:
- дознака од избраниот педијатар на детето за потребата од нега, со период на спреченост;
- за подолги периоди — наод и мислење на лекарската комисија на ФЗОМ, која одлучува и за продолжување;
- известување до работодавачот без одлагање, по правило истиот ден, а најдоцна во рок од 24 часа.
Боледување за патолошка бременост
Кога избраниот гинеколог ќе утврди дека бременоста е ризична и бара мирување или лекување, работничката оди на боледување поради патолошка бременост. Тоа е привремена спреченост за работа — не породилно отсуство — но се третира поволно:
- надоместокот е 100% од основицата;
- го плаќа ФЗОМ од првиот ден, без период на товар на работодавачот;
- трае до почетокот на породилното отсуство, кое исто така е 100% на товар на Фондот и трае 9 месеци (15 месеци за близнаци), а по наод на лекар може да почне 28 до 45 дена пред терминот.
Работодавачот не смее да ѝ даде отказ на работничката за време на бременост, породилно и родителско отсуство (ЗРО).
Документи:
- дознака од избраниот гинеколог, кој за бременоста има улога на избран лекар;
- за продолжување на боледувањето — оцена на лекарската комисија на ФЗОМ;
- известување до работодавачот во истиот рок како за секое боледување.
Основицата и што влијае на износот
Основица е просечната нето плата на работничката или работникот исплатена во последните 12 месеци пред месецот во кој почнало боледувањето. Ако вработувањето е пократко од 12 месеци, се зема просекот на месеците што се одработени. Тоа значи дека покачување на платата од пред два месеца само делумно се одразува во надоместокот, а и дека надоместокот се пресметува од нето, не од бруто. За брза проценка користете го калкулаторот за боледување.
Два примера
Заради едноставност, месецот има 20 работни дена, па еден работен ден вреди основица поделена со 20.
Пример 1 — нега на болно дете од 5 години. Ана има просечна нето плата од 40.000 ден. во последните 12 месеци, односно 2.000 ден. по работен ден. Детето е болно 10 дена, во кои паѓаат 8 работни дена. Бидејќи детето е постаро од 3 години, надоместокот го плаќа работодавачот, а боледувањето е до 15 дена, па процентот е 70%.
| Ставка | Пресметка | Износ |
|---|---|---|
| Надоместок за боледување | 8 × 2.000 × 70% | 11.200 ден. |
| Плата за одработените денови | 12 × 2.000 | 24.000 ден. |
| Нето за месецот | 35.200 ден. |
Да беше детето на 2 години, надоместокот за истите 8 дена би бил на товар на ФЗОМ од првиот ден, по стапката од решението на Фондот, а Ана од работодавачот би добила плата само за одработените 12 дена.
Пример 2 — патолошка бременост. Марија има просечна нето плата од 30.000 ден. и целиот месец е на боледување поради патолошка бременост (20 работни дена). Надоместокот е 100% и го плаќа ФЗОМ од првиот ден:
| Ставка | Пресметка | Износ |
|---|---|---|
| Надоместок од ФЗОМ | 20 × 1.500 × 100% | 30.000 ден. |
| Плата од работодавачот | 0 одработени дена | 0 ден. |
| Вкупно за месецот | 30.000 ден. |
Работодавачот во тој месец нема трошок за плата на Марија, но мора да ги пријави часовите на отсуство во пресметката и во МПИН.
Како секој случај се прикажува во платата
- Делот на товар на работодавачот (дете над 3 години, првите 30 дена) е посебен ред во пресметката со своја шифра според процентот (70% или 90%). Часовите се одземаат од ефективните, а надоместокот е основица за придонеси.
- Делот на товар на ФЗОМ (дете до 3 години, патолошка бременост и периодот по 30-тиот ден кај постаро дете) се пријавува како плаќање од друг орган: работодавачот ги декларира часовите, а износот го исплатува Фондот, па не влегува во нето платата што ја декларира работодавачот.
Шифрите и целата логика на МПИН ги објаснуваме во водичот за боледување и МПИН. Клучно е видот на отсуството да биде правилно означен уште при внесот, бидејќи од него зависат и процентот и тоа кој плаќа.
Често поставувани прашања
Може ли таткото да користи боледување за нега на дете? Правото е на родителот осигуреник што ја врши негата, па по правило може да го користи и таткото. Дознаката ја издава педијатарот на детето за родителот што ќе биде отсутен.
Дали патолошката бременост е исто што и породилно отсуство? Не. Патолошката бременост е боледување (привремена спреченост за работа) пред породилното отсуство. И двете се 100% на товар на ФЗОМ, но породилното отсуство трае 9 месеци, односно 15 за близнаци.
Што ако детето е болно повеќе од 15 дена, а е постаро од 3 години? Според ОКД за приватниот сектор работодавачот плаќа 90% за сите денови до 30-тиот ден, а од 31-виот ден Фондот плаќа 70%.
Кои услови треба за ФЗОМ да го плати надоместокот? Најмалку 6 месеци непрекинато здравствено осигурување пред боледувањето и платени придонеси, со доцнење од најмногу 60 дена.
Може ли работодавачот да даде отказ за време на патолошка бременост? Не. ЗРО забранува отказ за време на бременост, породилно и родителско отсуство.
Во Merot HRS секое отсуство се внесува со својот вид — нега на дете, патолошка бременост, обично боледување — и системот сам одредува кој дел е на товар на работодавачот, а кој на Фондот, по кој процент и како се прикажува во МПИН. Погледнете го модулот за отсуства.
Извори
- Закон за здравственото осигурување (ЗЗО)
- Закон за работните односи (ЗРО)
- Општ колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството (ОКД), чл. 31
- Фонд за здравствено осигурување — https://fzo.org.mk
- Калкулатор за боледување
- Боледување до 15 дена, до 30 дена и над 30: кој плаќа и колку
- Merot HRS — отсуства