Контен план е „азбуката" на сметководството — секоја економска трансакција се преведува во две или повеќе сметки кои се движат на дебитна и кредитна страна. Македонскиот контен план следи структура наследена од југословенската сметководствена традиција, ажурирана за усогласување со Меѓународните стандарди за финансиско известување (МСФИ) и пропишана со Правилник за сметководствен план на Министерството за финансии (finance.gov.mk).
Овој водич ја објаснува структурата (10 класи, 0–9) и логиката за избор на сметки, без да наведе цел листа на конкретни сметкови — за тоа консултирајте го актуелниот Правилник или сметководствен советник, бидејќи специфичните сметкови во рамките на класите се одредуваат фирма по фирма.
Зошто структурата е важна да ја разберете
Три причини зошто секој сопственик/CFO треба да ја разбере структурата (дури и ако сметководителот ја менаџира секојдневната работа):
- Извештајите се групираат по класи. Билансот на состојба е сума на класите 0–2 (актива и пасива), билансот на успех е разликата меѓу класа 7-8 (расходи vs приходи). Ако не ги разбирате класите, не ги разбирате извештаите.
- Пресметката на ДДВ зависи од правилно класирање. Влезен ДДВ од купена опрема оди во класа 0; влезен ДДВ од репрезентација оди во класа 5. Грешно класирано — погрешно одбран или неодбран ДДВ.
- Сопственото прилагодување на планот е дозволено — фирма со специфичен бизнис (на пример: компанија за е-trgovija, угостителство, ИТ услуги) може да отвори свои подсметки во рамките на класите. Не може да измисли нови класи.
Структура на 10 класи (0–9)
Класификацијата по класи во македонското сметководство ја следи логиката на проток на ресурси низ фирмата: првите класи се ресурси (актива), средните се циклус на работа (приходи/расходи во период), последните се извори на финансирање (пасива). Општата структура:
| Класа | Назив (општо) | Што содржи |
|---|---|---|
| 0 | Долгорочни средства и нематеријално | Земјиште, згради, опрема, возила, нематеријални средства (патенти, лиценци, гудвил), долгорочни вложувања во хартии од вредност, амортизација. |
| 1 | Парични средства, побарувања, краткорочни вложувања | Готовина, банкарски сметки, девизни сметки, побарувања од купувачи, побарувања од придонеси/данок ако се повраток, краткорочни хартии од вредност. |
| 2 | Краткорочни обврски | Обврски кон добавувачи, краткорочни кредити, обврски за плати, обврски за придонеси и данок, ДДВ за плаќање, останати краткорочни обврски. |
| 3 | Залихи на материјали и стока | Суровини, репроматеријали, амбалажа, ситен инвентар, стока во магацин (за трговски фирми), готови производи (за производни). |
| 4 | Расходи по природа | (Опционално — во некои планови) Аналитика на расходи по природа: материјали, надворешни услуги, плати, амортизација, без поделба по функција. |
| 5 | Готови производи и услуги (transactional) | Сметки за движење — пренос на готови производи во продажба, признавање на услуги во вршење. |
| 6 | Расходи на материјали, услуги и плати | Прокнижени расходи во периодот: материјали употребени, услуги извршени од трети, плати + придонеси, амортизација, режиски трошоци. |
| 7 | Финансиски расходи и приходи | Камати платени (расход), камати примени (приход), курсни разлики, расходи/приходи од вложувања. |
| 8 | Останати приходи и капитални добивки/загуби | Приходи од продажба на производи и услуги, останати приходи (продажба на основни средства, наплати на отпишани побарувања). |
| 9 | Капитал, долгорочни обврски и резерви | Уплатен капитал, резерви, нераспределена добивка, долгорочни кредити, обврски за лизинг, отсек за обврски од оданочување. |
Двете најважни нешта за разбирање:
1. Класите 0–3 + 9 се „биланс на состојба" сметки. Тие имаат отворен и затворен салдо на крајот на годината — пренос на следната година (без редовно затворање).
2. Класите 6–8 се „биланс на успех" сметки. Тие се збираат во период (на пример месец, тримесечје, година) и се затвораат на крајот на годината во класа 9 (нераспределена добивка/загуба). Со 1 јануари секоја година овие класи стартуваат од 0.
Забелешка за класа 4 и 5: некои фирми ги користат сите класи (0-9), други ги прескокнуваат класите 4 и 5. И двете се прифатливи под Правилникот, под услов структурата да биде конзистентна и да даде точни извештаи.
Како се кодифицираат сметките во рамките на класа
Македонската пракса користи тристепена структура на сметката:
- 1-ва цифра: класа (на пример „2" за обврски)
- 2-ра цифра: група во рамките на класата (на пример „20" за обврски кон добавувачи во земјата)
- 3-та цифра и подоле: аналитика по добавувач, по производ, или по фирмата (на пример „2001" за добавувач A, „2002" за добавувач B)
Пример хиерархија (генеричка, проверете го Правилникот за тековните вредности):
Класа 2 — Краткорочни обврски
20 — Обврски кон добавувачи во земјата
2000 — Општа сметка
2001-2999 — Аналитика по добавувач
21 — Обврски кон добавувачи од странство
22 — Обврски за примени аванси
23 — Обврски за плати
230 — Обврски за нето плата
231 — Обврски за придонеси за вработени
232 — Обврски за ДЛД
...
Конкретните бројки на групи и сметки се регулирани со Правилникот за сметководствен план — за актуелните вредности проверете на finance.gov.mk или со сметководствен советник. Овој водич намерно не наведува специфични кодови за да не воведе застарени вредности.
МСФИ vs локални стандарди — каде се менуваат правилата
Македонските стандарди за финансиско известување се „усогласени" со МСФИ, што во пракса значи:
- За мали и средни претпријатија (МСП): можно е користење на упростени стандарди (МСФИ за МСП) — со помалку обврски за обелоденување и поедноставени правила за признавање.
- За големи претпријатија и оние во јавна служба: целосна примена на МСФИ како што се прифатени.
- За банки, осигурителни друштва и финансиски институции: специфични дополнителни правила.
Што се менува со МСФИ во пракса (а контен планот треба да го одрази):
- Признавање на приходи (IFRS 15) — поделено по перформанс обврски (од 2018 година), што бара повеќе аналитика на сметка „приходи".
- Лизинг (IFRS 16) — оперативни лизинзи кои претходно беа extra-balansна позиција сега се на билансот, што бара нови сметки за „право на користење" (актива) и „обврска по лизинг" (пасива).
- Финансиски инструменти (IFRS 9) — нов модел за обезвреднување („expected credit loss") бара резервации за побарувања од прв ден, што влијае на класата 1 и 6.
Овие промени не ја менуваат класната структура (0-9 остануваат истите), но мнодеблизаат нови подсметки во рамките на постоечките класи.
Прилагодување на контен план за вашата фирма
Правилникот ја дефинира рамковната структура — фирмите имаат флексибилност да:
- Отворат подсметки за аналитика во рамките на дефинираните групи. На пример: ако имате 50 добавувачи, отворете 50 аналитички сметки во „20 — Обврски кон добавувачи во земјата" со индекс (2001, 2002, ... 2050).
- Користат само класи и групи кои се применливи за нивниот бизнис. Услужна фирма без залихи на материјали може ефективно да не користи дел од класата 3 (за залихи).
- Дефинираат интерни конвенции за анализа. На пример: користење на 4-та цифра за регион (1=Скопје, 2=Тетово, 3=Битола, ...), 5-та цифра за центар на трошок, итн.
Што не смее: создавање нови класи (на пример „11" за специфичен тип средства), користење на туѓ план од друга земја (на пример германски HGB) без преведување во македонската структура, преимувување на стандардни групи на друга класа.
Софтверски совет
Современите сметководствени системи (вклучително и Merot Finance) ја имаат предефинирана македонската контна план структура на 0-9 класи + стандардни групи + типски сметки. При првично поставување, фирмата:
- Стартира со стандардот.
- Активира само класите и групите кои се применливи (на пример деактивира залихи ако нема залихи).
- Отвора аналитика по потреба (по добавувач, по купувач, по производ).
- Конфигурира мапирање меѓу типови трансакции (на пример: фактура → 2001 + 1300 + 6001) за авто-книжење.
Merot Finance ова го прави автоматски при инсталација — со типски конфигурации за различни сектори (трговска фирма, услужна, угостителска, ИТ, итн.), кои потоа може дополнително да се прилагодат.
Воведување нов контен план / миграција од друг систем
Ако мигрирате од друг сметководствен софтвер кон Merot Finance (или нов план), процесот е стандарден:
- Мапирање: листа со стариот код → новиот код. Често е едно-кон-едно за стандардните сметки, повеќе-кон-едно за аналитичките.
- Префрлање на отворени салда со датум на пресек (обично 1-ви јануари на нова година или 1-ви на месец).
- Префрлање на отворени побарувања и обврски по аналитика (фактура по фактура).
- Проверка на тестен биланс — стариот и новиот систем да даваат идентичен биланс на состојба за пресечниот датум.
- Параделно работење за 1-2 месеци (книжење во двата системи) пред финално преселување.
Видете го нашиот водич Како да преминете од Pantheon на cloud сметководство (наскоро) за повеќе детали.
ЧПП
П: Дали македонскиот контен план е компатибилен со меѓународни (на пример AICPA, SAP стандарди)? О: Конциписки да, технички не. Македонскиот план е по класи 0-9 на основа на југословенската и подоцна МСФИ традиција. Меѓународните планови (US GAAP, германски HGB) користат различни нумерички системи и не може директно да се користат за извештаи кон УЈП.
П: Дали мора секоја фирма да го следи Правилникот точно? О: Да за структурата (10 класи, стандардните групи). Не за детална аналитика во рамките — таму има флексибилност.
П: Што ако користам сметководствен софтвер кој користи свој план? О: Внатре може да биде кој било, но извештаите кон УЈП и финансиските извештаи мора да бидат во македонската стандардизирана структура. Сите главни МК сметководствени системи го прават ова автоматски.
П: Колку често се менува Правилникот? О: Поголеми измени се прават кога има промена во МСФИ или законодавството (на пример нов IFRS стандард). Помали ажурирања (нови подсметки, преименувања) се прават годишно или по потреба.
П: Каде да го најдам тековниот Правилник? О: На finance.gov.mk во секцијата „Финансиски систем" или директно во „Сл. весник на РСМ" за најновата верзија.
Последно ажурирано: мај 2026. Овој водич ја опишува структурата на високо ниво; за конкретни сметкови проверете го актуелниот Правилник за сметководствен план. За поправки или прашања: info@merot.com.