Прекувремена работа е работата над полното работно време од 40 часа неделно. Дозволена е само по писмен налог на работодавачот, во случаите што ги предвидува Законот за работните односи, и тоа најмногу 8 часа неделно и 190 часа годишно (ЗРО чл. 117). Секој прекувремен час се плаќа со додаток од 35% на основната плата по час според ОКД за приватниот сектор; ако се поклопува со ноќна работа, недела или празник, додатоците се собираат.
Што е прекувремена работа и кога е дозволена
Полното работно време е 40 часа неделно. Сè над тоа, по налог на работодавачот, е прекувремена работа. Законот ја третира како исклучок, не како начин на организирање на работата: работодавачот може да ја наложи во вонредни ситуации предвидени со законот — на пример при исклучително зголемен обем на работа или кога треба да се спречи или отстрани штета — и во рамките на лимитите.
| Лимит | Износ |
|---|---|
| Неделно | најмногу 8 часа прекувремена работа |
| Годишно | најмногу 190 часа прекувремена работа |
| Форма | само со писмен налог, за секој случај посебно |
Ако прекувремената работа трае со месеци и станува редовна, тоа е сигнал дека недостасува работник или дека распоредот не функционира — и токму тоа го проверува Државниот инспекторат за труд.
Кој не смее да работи прекувремено
Законот забранува прекувремена работа за бремени работнички и за малолетни работници, а родителите на мали деца можат да ја одбијат на свое барање; за другите заштитени категории проверете ги одредбите на ЗРО.
Писмениот налог
Прекувремената работа без писмен налог е најчестиот наод на инспекцијата. Налогот се издава пред почетокот на прекувремената работа, поединечно за секој случај, и содржи:
- работодавач и работник (име, работно место);
- датум и часови на прекувремената работа (од–до, вкупно часови);
- причина (случајот од законот на кој се повикува работодавачот);
- потпис на овластеното лице и потврда дека работникот е запознаен со налогот.
Усниот „остани уште два часа“ правно не постои: за инспекторот тоа се или непријавени прекувремени часови, или работа надвор од работното време без основ. Образецот за налог е достапен на /obrasci/nalog-za-prekuvremena-rabota/.
Надомест: додаток од 35% и пример по час
Според Општиот колективен договор за приватниот сектор прекувремената работа се плаќа со додаток од 35% на основната плата по час. Основната плата по час се добива кога месечната бруто плата ќе се подели со месечниот фонд на часови, најчесто 176 часа (22 дена × 8 часа).
Пример со бруто плата од 44.000 ден.:
| Ставка | Пресметка | Износ |
|---|---|---|
| Основна плата по час | 44.000 / 176 | 250 ден. |
| Додаток за прекувремена работа | 250 × 35% | 87,5 ден. |
| Прекувремен час (вкупно) | 250 × 135% | 337,5 ден. |
| 10 прекувремени часа во месецот | 10 × 337,5 | 3.375 ден. |
Износите се бруто: на прекувремената работа се пресметуваат придонеси (28%) и данок на личен доход како и на редовната плата, па нето ефектот е помал. Колку останува нето може да проверите со калкулаторот за плата.
Комбинации со ноќна работа, недела и празник
Додатоците според ОКД се собираат. Со истата основна плата по час од 250 ден.:
| Ситуација | Додатоци | Процент | По час |
|---|---|---|---|
| Прекувремена работа | +35% | 135% | 337,5 ден. |
| Прекувремена ноќна работа (22:00–06:00) | +35% +35% | 170% | 425 ден. |
| Прекувремена работа во недела | +35% +50% | 185% | 462,5 ден. |
| Прекувремена работа на празник | +35% +50% | 185% | 462,5 ден. |
Колективен договор на ниво на дејност или на ниво на работодавач може да утврди повисоки додатоци, но не пониски од ОКД.
Бонус за над 150 прекувремени часа
По ЗРО, работник што во текот на годината работел повеќе од 150 часа прекувремена работа, а не отсуствувал од работа повеќе од 21 ден, има право на бонус во висина на една просечна нето плата исплатена во Републиката. Ова е посебна исплата над додатокот од 35% и се утврдува на крајот на годината врз основа на евиденцијата.
Евиденцијата што ја бара инспекторот
При контрола инспекторот ги бара следниве документи, најчесто заедно:
- евиденција на работното време — дневно, со почеток и крај на работата и посебно означени прекувремени часови;
- налозите за прекувремена работа — за секој случај, со датум пред самата работа;
- пресметката на платата во која додатокот од 35% е посебна ставка;
- годишниот збир на прекувремени часови по работник — за да се види дали се почитуваат лимитите од 8 часа неделно и 190 часа годишно.
Ако евиденцијата се води во табела што се пополнува на крајот на месецот, тешко е да се одбрани. Евиденцијата во реално време, со налозите приложени кон часовите, е она што се очекува; видете како тоа функционира во модулот за евиденција на работно време.
Образец: налог за прекувремена работа
Образецот на merot.com содржи: заглавие на работодавачот, број и датум на налогот, податоци за работникот, датум и часови на прекувремената работа, причина според ЗРО, забелешка дека часовите се плаќаат со додаток од 35% според ОКД, потпис на овластеното лице и потпис на работникот дека е запознаен. Преземете го од /obrasci/nalog-za-prekuvremena-rabota/, а другите документи — известувања за ноќна работа и работа во недела, договори — од /obrasci/.
Често поставувани прашања
Може ли прекувремената работа да биде секој ден? Не. Законот ја дозволува само во вонредни случаи и најмногу 8 часа неделно и 190 часа годишно. Постојана потреба од дополнителни часови значи ново вработување или промена на распоредот.
Колку изнесува додатокот за прекувремена работа? Според ОКД за приватниот сектор 35% на основната плата по час. При бруто плата од 44.000 ден. и 176 часа тоа е 87,5 ден. додаток, односно 337,5 ден. за прекувремен час.
Што ако нема писмен налог, а работникот работел прекувремено? Работникот по правило има право на плаќање на фактички одработените часови, а работодавачот одговара пред инспекцијата за тоа што ја наложил прекувремената работа без налог и, можеби, надвор од лимитите.
Дали прекувремените часови влегуваат во бруто платата и придонесите? Да. Додатокот е дел од бруто платата, па на него се пресметуваат придонеси и данок на личен доход и се пријавува во МПИН како и редовната плата.
Колку се плаќа прекувремена работа во недела или на празник? Додатоците се собираат: 35% за прекувремена и 50% за недела или празник, односно 185% од основната плата по час.
Во Merot HRS прекувремените часови се внесуваат од евиденцијата на работното време заедно со налогот, системот ги следи неделните и годишните лимити по работник и автоматски го пресметува додатокот од 35%, вклучително и комбинациите со ноќна работа, недела и празник. Погледнете го модулот за евиденција на работно време.
Извори
- Закон за работните односи (ЗРО), чл. 117–118
- Општ колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството (ОКД)
- Државен инспекторат за труд — https://dit.gov.mk
- Образец: налог за прекувремена работа
- Калкулатор за плата
- Merot HRS — евиденција на работно време