Секој работник во Северна Македонија има право на најмалку 20 работни дена платен годишен одмор во календарската година (ЗРО чл. 137). Колективните договори додаваат денови според работниот стаж, возраста, инвалидноста и семејните околности, а Општиот колективен договор за приватниот сектор го ограничува вкупниот одмор на најмногу 26 работни дена. Во првите шест месеци од вработувањето одморот е пропорционален: по два работни дена за секој месец работа.
Законски минимум: 20 работни дена годишно
Законот за работните односи (ЗРО) во чл. 137 гарантира најмалку 20 работни дена годишен одмор во секоја календарска година. Горната граница не ја одредува законот, туку колективните договори: за приватниот сектор ОКД го поставува максимумот на 26 работни дена, а колективен договор на ниво на дејност или на ниво на работодавач може да предвиди и повеќе.
Три работи се клучни за да се разбере бројот на денови:
- Се сметаат само работни денови. Саботите, неделите и празниците не се одбиваат од годишниот одмор. Две полни недели одмор се 10 работни дена, а не 14. Кои денови се неработни во 2026 и 2027 година проверете на страницата неработни денови.
- Целосниот одмор се стекнува по шест месеци непрекинато работење. Пред тоа работникот има право на пропорционален дел (ЗРО чл. 140).
- Стажот се брои вкупно, не само кај сегашниот работодавач. Истата логика важи и за додатокот за минат труд.
Дополнителни денови според ОКД: стаж, возраст, инвалидност и родители
Општиот колективен договор за приватниот сектор предвидува критериуми по кои на минимумот од 20 дена се додаваат денови. Ова се критериумите од ОКД; колективниот договор на ниво на дејност или на ниво на работодавач може да ги уреди поинаку, па секогаш проверете го документот што важи за вашата фирма.
| Критериум според ОКД | Дополнителни работни дена |
|---|---|
| Работен стаж од 1 до 10 години | +1 |
| Работен стаж од 10 до 20 години | +2 |
| Работен стаж над 20 години | +3 |
| Возраст: жени над 57 години, мажи над 59 години | +3 |
| Лице со инвалидност над 60% | +3 |
| Самохран родител или родител на дете со посебни потреби | +3 (односно +4) |
| Тешки услови за работа | според колективниот договор |
Деновите по различни основи се собираат, но вкупниот одмор не може да надмине 26 работни дена, освен ако колективен договор на ниво на дејност или на ниво на работодавач не дава повеќе. Кога збирот излегува над 26, работникот добива 26.
Пропорционален одмор: два дена за секој месец
Работник кој сè уште нема шест месеци непрекинато работење нема право на целосен одмор, туку на пропорционален дел: два работни дена за секој месец работа (ЗРО чл. 140). Ова е најважно за новите вработени.
Пресметката е едноставна: се бројат месеците работа во календарската година и се множат со два. Четири месеци работа даваат осум работни дена. Откако ќе поминат шест месеци непрекинато работење, работникот стекнува право на целосен годишен одмор.
Како се користи одморот: 12 дена во еден дел и пренос до 30 јуни
ЗРО чл. 141 бара најмалку 12 работни дена да се искористат во тековната календарска година, по можност во еден дел, за да има вистински одмор. Остатокот може да се пренесе и да се искористи најдоцна до 30 јуни следната година. Затоа планот на одмори до крајот на јуни е обврска и интерес на двете страни.
Постапката е писмена и има два чекора:
- Работникот поднесува барање за годишен одмор со предложениот период.
- Работодавачот издава решение за годишен одмор во кое стои вкупниот број денови за годината, основите по кои се утврдени (стаж, возраст, други критериуми) и периодот на користење.
Обрасци за барање и решение за годишен одмор има на страницата обрасци и договори.
Три пресметани примери
| Пример | Основа | Дополнителни денови | Вкупно за 2026 |
|---|---|---|---|
| Нов вработен од 1 септември 2026 | пропорционално: 4 месеци × 2 дена | – | 8 работни дена |
| Работник со 12 години стаж | 20 дена | +2 (стаж 10–20 години) | 22 работни дена |
| Жена на 58 години со 22 години стаж | 20 дена | +3 (стаж над 20 години) +3 (возраст) | 26 работни дена (максимум) |
Пример 1: нов вработен од септември
Работникот започнува на 1 септември 2026 година и до крајот на годината нема шест месеци работа. За 2026 му следува пропорционален одмор: септември, октомври, ноември и декември се четири месеци, односно 4 × 2 = 8 работни дена. Шест месеци непрекинато работење му истекуваат на почетокот на март 2027 година, од кога има право на целосен годишен одмор за 2027.
Пример 2: 12 години стаж
Работник со 12 години вкупен работен стаж добива законскиот минимум од 20 дена и, според критериумите од ОКД, уште 2 дена за стаж од 10 до 20 години: вкупно 22 работни дена. Ако колективниот договор кај работодавачот предвидува дополнителни денови по друг основ, збирот може да оди до 26.
Пример 3: жена на 58 години со 22 години стаж
Работничка на 58 години со 22 години стаж исполнува два критериума од ОКД: стаж над 20 години (+3) и возраст над 57 години за жени (+3). Пресметката е 20 + 3 + 3 = 26 работни дена, што е точно максимумот според ОКД. Дури и да исполнува уште еден критериум, одморот не може да надмине 26 дена без посебен колективен договор што дава повеќе.
Бројот на денови за вашиот случај пресметајте го на калкулаторот за годишен одмор.
Често поставувани прашања
Дали саботите и празниците се одбиваат од годишниот одмор?
Не. Во годишниот одмор се сметаат само работни денови. Саботите, неделите и празниците не трошат денови од одморот.
Што ако не ги искористам сите денови до крајот на годината?
Најмалку 12 работни дена треба да се искористат во тековната година, а остатокот може да се пренесе и да се искористи до 30 јуни следната година (ЗРО чл. 141).
Дали се брои стажот кај претходните работодавачи?
Да. За критериумот стаж од ОКД се зема вкупниот работен стаж, а не само годините кај сегашниот работодавач. Доказ е изводот од евиденцијата на ПИОМ.
Може ли неискористениот одмор да се исплати во пари?
Само при престанок на работниот однос работникот има право на надомест за неискористените денови. Додека трае работниот однос, одморот се користи, а не се исплатува.
Кој одлучува кога ќе се користи одморот?
Работникот поднесува барање, а работодавачот издава писмено решение. Периодот се усогласува со потребите на работниот процес, но бројот на денови што следуваат не смее да се намали.
Во Merot HRS годишниот одмор се пресметува автоматски според стажот, возраста и критериумите од колективниот договор, а барањата и решенијата се создаваат и одобруваат дигитално, со преглед на искористените и пренесените денови до 30 јуни. Погледнете го модулот за отсуства.
Извори
- Закон за работните односи (пречистен текст, Сл. весник 74/2015 и измени), чл. 137–146
- Општ колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството (ОКД)
- Калкулатор за годишен одмор
- Обрасци: барање и решение за годишен одмор
- Неработни денови 2026 и 2027
- Merot HRS, модул за отсуства