Да, годишниот одмор може да се користи и во отказниот рок, а деновите што ќе останат неискористени до последниот работен ден се исплатуваат како надомест. Отказниот рок не го намалува бројот на денови што ви следуваат. Во годината на пензионирање следува целосниот годишен одмор ако работникот има најмалку шест месеци непрекината работа, а пропорционален дел од по два работни дена за секој месец само ако престанокот е пред да се стекне тоа право (ЗРО чл. 140); деновите може да се искористат пред последниот работен ден.
Основното правило: правото на одмор не се губи со престанокот
Законот за работните односи (ЗРО чл. 137) гарантира најмалку 20 работни дена годишен одмор, а колективните договори додаваат денови според стажот, возраста и семејните околности; како се доаѓа до точниот број објаснивме во текстот за годишен одмор според стаж. Тоа право не зависи од начинот на кој престанува работниот однос. При престанок, без разлика дали станува збор за отказ од работникот, отказ од работодавачот или пензионирање, работникот има право:
- да ги искористи деновите што му следуваат до последниот работен ден, или
- да добие надомест за неискористениот годишен одмор.
Двете опции може да се комбинираат: дел од деновите се користат, а остатокот се исплатува.
Годишен одмор во отказен рок
Отказниот рок е периодот меѓу врачувањето на отказот и последниот работен ден. Кога работникот сам дава отказ, рокот по ЗРО е еден месец, а со договорот за вработување може да се договори подолг рок, до три месеци. Кога отказот го дава работодавачот, отказниот рок е по правило еден месец, а во посебни случаи два месеци.
Во текот на отказниот рок работниот однос трае и работникот ги задржува сите права, вклучувајќи го и годишниот одмор. Три правила се важни:
- Отказниот рок не го скратува одморот. Бројот на денови што следуваат е ист како да нема отказ.
- Неискористените денови може да се искористат во отказниот рок, но по договор меѓу работникот и работодавачот. Работодавачот може да има потреба од примопредавање на работата, а работникот од време за барање нова работа, па периодот се усогласува.
- Што нема да се искористи, се исплатува. Деновите што остануваат неискористени на последниот работен ден влегуваат во завршната пресметка како надомест за неискористен годишен одмор.
Неискористен годишен одмор при престанок: како се исплатува
Надоместот за неискористен годишен одмор се пресметува во последната плата. Во пресметката влегуваат сите денови на кои работникот има право за тековната година, а не ги искористил; ако престанокот е пред 30 јуни, по правило влегуваат и пренесените денови од претходната година. Начинот на утврдување на основицата за надоместот го уредуваат договорот за вработување и колективниот договор, па проверете со сметководителот како точно се пресметува во вашата фирма.
Годишен одмор пред пензионирање
Годината на пензионирање не го намалува автоматски одморот. По ЗРО чл. 140, пропорционален дел од по два работни дена за секој месец следува само кога работниот однос престанува пред работникот да стекне право на целосен годишен одмор, односно пред шест месеци непрекината работа. Работник кој заминува во пензија во втората половина од годината, со години стаж зад себе, веќе го има стекнато правото на целосниот одмор за таа година. Некои колективни договори и работодавачи во практиката пресметуваат сразмерен дел во годината на престанокот; проверете го договорот што важи во вашата дејност. Во двата случаи работникот може да ги искористи деновите пред последниот работен ден, а деновите што ќе останат неискористени му се исплатуваат како надомест.
Покрај одморот, при заминување во пензија според ОКД за приватниот сектор следува и отпремнина во висина од две просечни нето плати; износот пресметајте го на калкулаторот за отпремнина.
Што треба да содржи решението и последната плата
Работодавачот и при отказ и при пензионирање постапува писмено. Во решението за годишен одмор треба да стојат:
- вкупниот број денови што му следуваат на работникот за годината (целосен или пропорционален одмор и по кој основ);
- бројот на веќе искористени денови;
- периодот во кој ќе се искористат преостанатите денови, ако така е договорено;
- бројот на денови што ќе бидат исплатени како надомест.
Во завршната пресметка, односно во последната плата, надоместот за неискористен годишен одмор се искажува како посебна ставка, одделно од платата за одработените денови, за да е јасно колку денови се исплатени и по која основица. Обрасци за барање и решение за годишен одмор има на страницата обрасци и договори.
Два примери
| Пример | Стаж и работа во 2026 | Годишен одмор за 2026 | Искористено | Остаток |
|---|---|---|---|---|
| Отказ од работникот, последен ден 31 октомври | 12 години стаж, 10 месеци работа во годината | 21 работен ден (целосен: 20 + 1 за стаж) | 12 | 9 работни дена |
| Пензионирање, последен ден 30 септември | 22 години стаж, 58 години, 9 месеци работа | 26 работни дена (целосен: 20 + 3 стаж + 3 возраст) | 10 | 16 работни дена |
Пример 1: отказ од работникот со отказен рок од еден месец
Работникот дава отказ на 1 октомври 2026 година, отказниот рок е еден месец и последниот работен ден е 31 октомври. Има 12 години стаж и цела 2026 работи кај истиот работодавач, па правото на целосниот одмор за годината е стекнато: 20 дена основа и 1 ден за стаж по ОКД, вкупно 21 работен ден. Во летото искористил 12 дена, значи му остануваат 9. Има две можности: со согласност на работодавачот да ги искористи тие 9 дена во октомври, во текот на отказниот рок, или да работи до крајот и во последната плата да добие надомест за 9 неискористени дена. Можна е и комбинација, на пример 4 дена одмор и надомест за 5.
Пример 2: пензионирање на 30 септември
Работничка на 58 години со 22 години стаж заминува во пензија со последен работен ден 30 септември 2026 година. До септември има повеќе од шест месеци непрекината работа, па за 2026 ѝ следува целосниот одмор: 20 дена основа, 3 дена за стаж над 20 години и 3 дена за возраст по ОКД, вкупно 26 работни дена. Во јули искористила 10 дена, остануваат 16. Може да ги искористи во септември, така што фактички ќе престане да работи порано, или да добие надомест за 16 дена во последната плата, заедно со отпремнината за пензионирање.
Точниот број денови за делумна година пресметајте го на калкулаторот за годишен одмор.
Често поставувани прашања
Може ли работодавачот да ме натера да го искористам одморот во отказниот рок?
Користењето на одморот во отказниот рок е прашање на договор. Ако договор нема, неискористените денови се исплатуваат како надомест при престанокот на работниот однос.
Дали отказниот рок го намалува бројот на денови одмор?
Не. Отказниот рок е дел од работниот однос и не го скратува правото на годишен одмор.
Што се случува со пренесените денови од минатата година?
Пренесените денови може да се користат до 30 јуни. Ако работниот однос престанува пред тој датум, а деновите не се искористени, по правило влегуваат во надоместот за неискористен одмор.
Колку одмор имам во годината кога заминувам во пензија?
Целосниот годишен одмор ако до пензионирањето имате најмалку шест месеци непрекината работа; пропорционален дел од два работни дена по месец само ако престанокот е пред тој рок (ЗРО чл. 140). Деновите може да се искористат пред последниот работен ден или да се исплатат.
Дали надоместот за неискористен одмор се исплатува автоматски?
Работодавачот е должен да го пресмета при престанокот, но добро е работникот да провери во последната плата дали бројот на исплатени денови се совпаѓа со остатокот од решението.
Во Merot HRS секој вработен има картон на отсуства со искористените, пренесените и преостанатите денови, а при престанок на работниот однос системот ги пренесува неискористените денови во завршната пресметка на платата. Погледнете го модулот за отсуства.
Извори
- Закон за работните односи (пречистен текст, Сл. весник 74/2015 и измени), чл. 137–146
- Општ колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството (ОКД)
- Годишен одмор според стаж: колку денови ви следуваат во 2026
- Калкулатор за годишен одмор
- Калкулатор за отпремнина
- Обрасци: барање и решение за годишен одмор
- Merot HRS, модул за отсуства