Ноќна работа е работата меѓу 22:00 и 06:00 часот и се плаќа со додаток од 35% на основната плата по час; работник што редовно работи ноќе е „ноќен работник“ и има право на лекарски прегледи, а работодавачот е должен да го извести Државниот инспекторат за труд пред да воведе ноќна работа. Недела е ден на неделен одмор: работа во недела е дозволена само во дејностите што ги дозволува законот, со додаток од 50% и слободен ден во следната недела, а работодавачот доставува известување за работата во недела.
Ноќна работа: дефиниција и ноќен работник
Според Законот за работните односи ноќна работа е работата во периодот меѓу 22:00 и 06:00 часот. Ноќен работник е работникот што работи најмалку 3 часа од своето дневно работно време ноќе или што најмалку една третина од годишното работно време го работи ноќе. Тој статус носи три обврски за работодавачот:
- Додаток од 35% на основната плата по час за секој ноќен час, според ОКД за приватниот сектор.
- Лекарски прегледи на ноќните работници, според одредбите на ЗРО за заштита на здравјето при ноќна работа.
- Известување до Државниот инспекторат за труд пред воведување редовна ноќна работа, со податоци за организацијата на ноќната работа.
За одделни категории (малолетни работници, бремени работнички) ЗРО предвидува забрана или ограничување на ноќната работа; проверете ги одредбите за заштитените категории пред распоредувањето.
Образецот за известување содржи: податоци за работодавачот и дејноста, причина за воведување ноќна работа, број на работници и работни места, распоред на ноќните смени, период за кој се воведува и мерки за безбедност и здравје. Преземете го од /obrasci/izvestuvanje-za-nokna-rabota/.
Работа во недела: неделен одмор и дозволени дејности
Со измените на ЗРО од 2021/2022 година недела е ден на неделен одмор за сите работници. Работа во недела е дозволена само во дејностите што ги наведува законот — трговија, угостителство, здравство, сообраќај, енергетика и други дејности утврдени со законот — и под три услова:
- работникот добива додаток од 50% на основната плата по час за работата во недела;
- работникот добива слободен ден (неделен одмор) во следната недела;
- работодавачот доставува известување за работа во недела со распоредот до Државниот инспекторат за труд.
Во дејностите што не се на листата работа во недела не е дозволена ни со согласност на работникот. Образецот за известување содржи: податоци за работодавачот и дејноста според која работата во недела е дозволена, работни места и број на работници, распоред на работата во недела и на слободните денови, период на важење и потпис на овластеното лице. Преземете го од /obrasci/izvestuvanje-za-rabota-vo-nedela/.
Работа на празник: платен ден или додаток од 50%
На државен празник што е неработен ден работникот има право на надомест на плата, како да работел. Ако сепак работи, добива додаток од 50% на основната плата по час. Ако државниот празник падне во недела, следниот работен ден е неработен. Кои денови се неработни во 2026 и 2027 година проверете во прегледот на неработни денови.
Табела на додатоците и комбинациите
Додатоците според ОКД за приватниот сектор се собираат кога се поклопуваат две или повеќе ситуации. Со основна плата по час од 250 ден. (на пример бруто плата од 44.000 ден. и 176 часа месечно):
| Ситуација | Додатоци | Процент од основната плата по час | По час |
|---|---|---|---|
| Редовен час | — | 100% | 250 ден. |
| Ноќна работа | +35% | 135% | 337,5 ден. |
| Прекувремена работа | +35% | 135% | 337,5 ден. |
| Работа во недела | +50% | 150% | 375 ден. |
| Работа на празник | +50% | 150% | 375 ден. |
| Прекувремена ноќна работа | +35% +35% | 170% | 425 ден. |
| Ноќна работа во недела | +35% +50% | 185% | 462,5 ден. |
| Прекувремена работа на празник | +35% +50% | 185% | 462,5 ден. |
Според ОКД по правило постои и додаток за работа во смени (втора смена) од 5%; проверете го колективниот договор што се применува кај вас. Сите додатоци се бруто и на нив се пресметуваат придонеси и данок. За лимитите и налогот за прекувремена работа видете го водичот за прекувремена работа.
Обрасци и евиденција што ја бара инспекторот
Инспекторот при контрола на ноќна и неделна работа бара:
- известување за ноќна работа доставено пред воведувањето;
- известување за работа во недела со распоредот;
- распоред на работното време објавен однапред, од кој се гледа кој работи ноќе, во недела и кога го користи слободниот ден;
- евиденција на работното време со посебно означени ноќни часови, часови во недела и на празник, и прекувремени часови;
- пресметка на платата во која секој додаток е посебна ставка;
- лекарски прегледи на ноќните работници.
Обрасците се на /obrasci/; распоредите и евиденцијата најлесно се водат во систем каде што распоредот и одработените часови се поврзани — видете ги модулите за распореди и евиденција на работно време.
Често поставувани прашања
Кој е „ноќен работник“? Работник што најмалку 3 часа од дневното работно време работи меѓу 22:00 и 06:00 или што најмалку една третина од годишното работно време го работи ноќе. Тој има право на лекарски прегледи и на додаток од 35%.
Дали додатокот за недела важи и ако неделата е редовен работен ден по распоред? Да. Во дозволените дејности работникот и кога работи во недела по редовен распоред добива додаток од 50% и слободен ден во следната недела.
Смее ли фирма надвор од дозволените дејности да работи во недела? Не. По измените на ЗРО недела е неделен одмор, а работа во недела е дозволена само во дејностите што ги наведува законот.
Дали ноќните часови се сметаат и како прекувремена работа? Тоа се два различни поими. Ноќен час над полното работно време од 40 часа неделно е истовремено и прекувремен, па двата додатока се собираат: 35% + 35%, односно 170%.
Што ако празник падне во недела? За државните празници следниот работен ден е неработен. Работата на празник се плаќа со додаток од 50%, а неработниот ден се надоместува како платен ден.
Во Merot HRS распоредот на смените ги означува ноќните часови, работата во недела и на празник, а евиденцијата на работното време ги пренесува во пресметката на платата со правилниот додаток, вклучително и комбинациите. Погледнете ги модулите за распореди и евиденција на работно време.
Извори
- Закон за работните односи (ЗРО), одредби за работно време, ноќна работа и неделен одмор (чл. 127–130 и чл. 134)
- Општ колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството (ОКД)
- Закон за празниците на Република Северна Македонија
- Државен инспекторат за труд — https://dit.gov.mk
- Образец: известување за ноќна работа
- Образец: известување за работа во недела
- Неработни денови 2026 и 2027
- Merot HRS — распореди и евиденција на работно време